۱۳۸۸ بهمن ۲۰, سه‌شنبه

تاملات کافکایی 14



* وقتی مخالف من یک آدمخوار باشد شعار «زنده باد مخالف من» یعنی آخرین حرفی که از دهانم بیرون می‌آید.
* البته دروغ کمتر می‌گویند منتهی تکنولوژی پیشرفت کرده، بیشتر پخش می‌شود.
* برای زنده‌گان در گورستان سخن نمی‌گویند. آن از دنیا رفته سی سال پیش خطاب به مرده‌گان گفت برق مجانی‌ست. شما چرا باور کردید؟
* ده کتاب نوشتی که ردّش کنی؟ یک کلمه بگو چرند گفته. قضاوت با تاریخ.

۱۳۸۸ بهمن ۱۸, یکشنبه

این ملت شریف



او در من و من در او فتاده / خلق از پی ما دوان و خندان
انگشت تعجب ِ جهانی / از گفت و شنید ِما به دندان


۱۳۸۸ بهمن ۱۶, جمعه

The Iranian Halloween

دیشب در خیابان ارم قدم می‌زدم و شاهد دسته‌های عزاداری به مناسبت اربعین بودم. کمتر شده بود این ‌کار را بکنم. شاید تنهایی و بی‌حوصلگی باعث شد چند دقیقه‌ای هنگام طی کردن مسیر آنها را هم مشاهده کنم.
نمی‌دانم از جشن هالووین یا دیگر مناسبت‌های آیینی فرنگیان چیزی شنیده یا دیده‌اید. شباهتی غریب داشت مخصوصاً با هالووین. جماعت هر کدام به رنگی، دست برخی مشعل‌هایی که با نفت می‌سوخت، همه مشتاقانه و فعال و مشغول غذاخوردن یا صحبت کردن و سر به سر گذاشتن، خود ِ دسته‌های عزاداری(؟) هم مانند ایشان. با صداهای ریتمیک و نوحه‌های ریتمیک تر، بی‌نظمی‌ای عجیب در عین نظم.
گفته بودم و الان هم می‌گویم که ما ایرانی‌ها استعداد عجیبی در استحاله کردن و به ابتذال کشیدن هر تفکر و آیین و مراسمی را داریم. این از ماه محرم، آن از چهارشنبه سوری و مثال بارز لیبرال بودن و فمینیست بودن و سوسیالیست بودن و... ته ِهر چیزی هم یک ایرانی می‌چسبانیم و به قول جنوبی‌ها خِلاص.

۱۳۸۸ بهمن ۱۲, دوشنبه

تاملات انتقادی کافکایی


* سنگ قبر و کفن از چین وارد شده. گویا قرار است فقیه جامع الشرایط با مقلدانش هم وارد شود به اضافه‌ی اندکی ملت همیشه در صحنه که کمی مطیع‌تر باشند. اغنام الله ِخودمان جدیداً کمی رویشان باز شده.
* یارو، همان کارگردانی(؟) که پرونده‌ی قتلش هنوز مفتوح است، در تلویزیون از حقیقت می‌گوید و ساده زیستی. یکی نیست بگوید عربده کشی‌هایت در آن جشنواره یادت هست؟ شلوغ‌کاری‌هایت بابت «آدم برفی» جلوی سینما که باعث شدی بانویی جان خود را از دست بدهد؟ یکی نیست بگوید پدیداری ِهمان حقیقت یعنی کهریزک و اعدام دو جوانی که دو ماه قبل از انتخابات(؟) دستگیر شدند و به‌جرم وقایع بعد از انتخابات به اشد مجازات محکوم شدند.
* جداً اینها شب که می‌خواهند کپه‌شان را بگذارند از خودشان خنده‌شان نمی‌گیرد؟ آمار و ارقام در باب پیشرفت، دفاع از حق آزادی بیان و قلم، ظرفیت‌های نظام، مدیریت بر جهان، نابودی استکبار، افزایش قدرت(؟) خرید مردم و...
* احساس می‌کنم بت پرستان در کار خود از همه صادق‌ترند.

۱۳۸۸ بهمن ۹, جمعه

La nature et la regle



لذتی‌ست ناگفتنی. هدیه کردن اوقات خوش به دیگران. آن هم در این زمانه‌ی بد و پر از بدی. آن هم در خنگ آباد اهورایی.
کتابی به‌تازگی خریده و خوانده‌ام که از دوجهت ممتاز و خواندنی و آموزنده بود. یکم آنکه درباره‌ی موضوعی بود که مدتهاست برایم سئوال برانگیز بوده و البته که هست و آن این سئوال که در ذهن ما چه می‌گذرد؟ و دوم آنکه این کتاب گفتگویی‌ست میان یک دانشمند نوروبیولوژیست (عصب شناس) و یک فیلسوف برجسته. گفتگویی برپایه‌ی آداب واخلاق گفتگو (Diskursethik)، همان که هابرماس برآن اصرار می‌ورزد.
چنین کتابی‌ست:
طبیعت و قاعده / ژان پیر شانژو و پل ریکور / ترجمه‌ی دکتر عبدالرحمن نجل رحیم و بابک احمدی / تهران نشر مرکز / چاپ اول 1387 / 424 صفحه مصور / 8000 تومان.
این کتاب گفتگویی آزاد میان فیلسوف بزرگ فرانسوی پل ریکور با دانشمندی عصب شناس و صاحب مقالات و کتابهایی معتبر در این زمینه به‌نام ژان پیر شانژو. هر کدام از منظری به نحوه‌ی تفکر و ذهن انسان می‌پردازند. به قول نویسندگان کتاب، یکی استدلالهای بنیان کن خود را در مواجهه با روش علمی نامتعین می‌یافت و دیگری واقعیتهای بی چون و چرای خود را در مقابل سرنگون می‌دید.
و نکته‌ی مهم احترامی بود که هر یک برای دانسته‌ها و داشته‌های فکری هم داشتند و بحث معرفتی و علمی و فلسفی را به های و هوی و جنجال نمی‌کشاندند. زیرا که می‌دانستند ادراک بیشتر از تفاهم وسیعتر برمی‌خیزد.

۱۳۸۸ بهمن ۵, دوشنبه

مساله‌ی تزریق پول


* هایک می‌گوید تزریق ناگهانی پول و اعتبار به اقتصاد می‌تواند به تغییراتی در قیمتهای نسبی بین کالاها بوجود آورد و به سرمایه گذاری بیش از حدی منجر شود که قابل حفظ نیست. این امر تورمی را ایجاد کرده و باعث نابسامانی اقتصادی گشته و منابع تولیدی را در جاهایی متمرکز می‌کند که نباید آنجا متمرکز شوند. این نابسامانی و تورم، بیکاری گسترده‌ای را دربرخواهد داشت.
* مثال جالب هایک اینجاست : « وام‌های ارزانتر به مردم اجازه می‌دهد تا کسب و کارهای جدیدی راه‌اندازی کنند و به افرادی که از قبل در امر تولیدند این امکان را می‌دهد که هزینه‌ی بیشتری صرف تجهیزات سرمایه‌ای کنند. ارزانی تجهیزات سرمایه‌ای موجب آن چیزی می‌شود که اقتصاد دانان مدرن آن را «کثرت ساختار سرمایه» می‌دانند. در اینصورت تولید کالاهای پیچیده‌تر و ظریف‌تر که نیازمند مراحل اضافی تولیدند، موجب سود بیشتر می‌شود.» وی توضیح می‌دهد که این انبساط پولی یکباره و موقتی بوده است و تولیذ کنندگان نمی‌توانند از پس هزینه‌های تولید برآیند و بناچار تجهیزات را رها کرده و نیروی کار بیکار شده و مصرف کننده که اکنون نیازمند کالاست در تنگنا قرار می‌گیرد. یعنی رکود و تورم و بیکاری همزمان.
* به نظر هایک تزریق اولیه‌ی پول در کوتاه مدت موثر و مفید است و همه چیز موفقیت آمیز خواهد بود. اما وی می‌افزاید تورم همیشه ریشه‌های نابودی خود را با خود حمل می‌کند. تورم می‌تواند مسیر کسب و کار و اشتغال را تغییر دهد و سطح عمومی قیمتها را بصورت برگشت ناپذیری بالا ببرد.

این بخش بصورت مختصر به مضرات تزریق پول توسط نهاد دولت به نهاد بازار و صنعت را مورد توجه قرار داد. احساس می‌کنم نیازی به مقایسه و مثال نباشد.

۱۳۸۸ بهمن ۳, شنبه

سرابی به‌نام «عدالت اجتماعی»


چه بخواهیم چه نخواهیم مدعای دولت فعلی امری به‌نام «عدالت» است. این‌که تصمیم سازان و تصمیم گیرندگان این دولت چه‌قدر از واژه‌ی عدالت شناخت داشته و نیت و قصد واقعی‌شان از تکرار این واژه چیست، امری‌ست که هنوز بر نگارنده مکشوف نشده است.
سعی می‌کنم در نوشتارهایی کوتاه و با استفاده از آرای ‌فریدریش فون هایک
متفکر اتریشی و حواشی هرچند کوتاه و نارسایی بر نظریات وی، به این امر بپردازم که نتیجه‌ی منطقی و عینی ِ برنامه ریزی متمرکز از طرف دولت برای اجرای عدالت اجتماعی چیزی جز استبداد حکومت و درماندگی شهروندان نخواهد بود.

* هایک در یکی از تحقیقات خود به‌نام «ضد انقلاب علم» کاربرد کورکورانه‌ی روشهای مرسوم در علوم طبیعی در علوم اجتماعی را مورد انتقاد قرار می‌دهد. وی می‌گوید درک تمام و کمال جامعه نشدنی‌ست و نمی‌توان هیچ نظمی را در آن به‌طور مصنوعی ایجاد کرد.
* هایک هر نوع افزایش اقتدار اقتصادی دولت را خطری برای آزادی شهروندان می‌داند. وی معتقد است نهاد بازار بر اساس تکامل به نظمی خودجوش دست یافته و برهم زدن تعادل بازار باعث برهم ریختن ساختار جامعه می‌شود.
* او قانون را هم یک نظم خودجوش می‌داند که به‌طور عقلایی و ارادی توسط انسان‌ها بوجود نمی‌آید، بلکه توسط یک جریان انتخاب تدریجی، قواعد حقوقی ِموثر و مفید، برای تضمین آزادی و رونق بوجود می‌آیند.

این نوشتار بخش اول از مروری بر نظرات فون هایک بود.

منابع مورد استفاده در این مقالات:
1- درباره‌ی هایک / موسی غنی نژاد / مجموعه‌ی نگرش فلسفی 1 / موسسه‌ی پژوهشی نگاه معاصر / چاپ اول 1381 / 1200 تومان
2- اندیشه‌های سیاسی و اقتصادی هایک / ایمون باتلر / فریدون تفضلی / نشر نی / چاپ اول 1387 / 4000 تومان
3- در سنگر آزادی / فریدریش فون هایک / عزت ا... فولادوند / نشر لوح فکر / چاپ دوم 1382 / 2500 تومان